Stellingen

De belofte van de natuur verraden

Als je ooit vitaminen hebt geslikt – volgens onderzoek doet twee derde van ons dat – heb je waarschijnlijk zonder het te beseffen tevens een van de hardnekkigste en gevaarlijkste mythen ‘geslikt’ die ons idee van wat gezondheid is bepaald heeft. 

Er is je aangepraat dat de extra vitaminen die je gebruikt om je lichaam beter bestand te maken tegen ziekten en kwalen veilig en effectief zijn. Er is je verteld dat deze supplementen natuurlijke ingrediënten zijn, verpakt in verkleinde vorm en voorgeschreven ten behoeve van je welzijn. Misschien heb je zelfs het idee dat de miljarden (ja, je leest het goed) die per jaar worden uitgegeven aan voedingssupplementen een goede investering in de volksgezondheid zijn. 

In dit artikel kun je lezen dat deze en talloze andere opvattingen over voeding een gevaarlijke verzameling mythen en halve waarheden is, gebaseerd op een geloof in kunstmatige producten, die onze cultuur hebben beroofd van de veelbelovende 

 mogelijkheden die de natuur ons geeft om onszelf gezond te houden en te genezen. 

Het grootste probleem dat in dit artikel aan de orde komt, is dat bijna alle vitaminen die op de wereld gebruikt worden synthetisch zijn. Ze worden samengesteld in chemische laboratoria die eigendom zijn van farmaceutische bedrijven, die dezelfde maatstaven aanleggen voor vitaminen als voor medicijnen die zonder recept verkrijgbaar zijn. Volgens de Organic Consumer’s Association bevat ten minste 95 procent van alle geproduceerde vitaminen enkele synthetische ingrediënten. Producenten beweren dat de synthetische vitaminen die zij in hun laboratoria maken identiek zijn aan en even effectief als de vitaminen die in de natuur in planten voorkomen. Dit artikel wil deze bewering op tal van gronden aanvechten, met natuurlijke principes, wetenschappelijk onderzoek, de waargenomen uitwerking op de gezondheid van mensen en de veiligheid voor de consument als uitgangspunten. 

Synergie wil zeggen dat twee of meer chemische stoffen een interactie aangaan en een effect hebben dat groter is dan elk ervan alleen zou hebben. Synergie is een fundamenteel principe in de natuur dat door de heersende overtuigingen, die de nadruk leggen op het isoleren van ‘wondermoleculen’, met de nodige gevaren voor onze gezondheid in feite wordt genegeerd. 

Feit is dat geen mens kan leven van louter geïsoleerde, synthetische voedingsstoffen. Om te overleven hebben wij voedsel nodig dat door de natuur is gemaakt. Wat brengt de natuur dan voort dat ons leven in stand houdt en ons voedt dat door de mens niet kan worden voortgebracht of nagemaakt? Ondanks het feit dat maar weinigen onder ons in hun dagelijks leven over dit grote mysterie nadenken, speelt het een essentiële rol in ons leven en in onze gezondheid. 

Hoewel wetenschappers zeewater kunnen maken dat exact dezelfde structuur heeft als natuurlijk zeewater, zal een zoutwatervis in een dergelijk kunstmatig milieu niet gedijen of zo gezond blijven als in een natuurlijke omgeving. Reefkeeping, een online magazine voor houders van zeeaquaria, wijst erop dat kunstmatig zeewater een ‘gebrekkig substituut is voor zuiver oceaanwater en een ongeschikt medium voor de groei van zeedieren’. Sommige chemici zullen proberen je ervan te overtuigen dat zeewater gewoon water met natriumchloride is en dat kunstmatig zeewater dezelfde chemische samenstelling heeft als natuurlijk zeewater. Maar zoals aquariumhouders opmerken, is zeewater ‘een complex en niet volledig begrepen mengsel van bijna alle substanties die op aarde te vinden zijn’. Deze substanties creëren een synergie die het leven in zee voedt en in stand houdt. 

Wat zit er dan in natuurlijk zeewater dat het leven in zee in stand houdt en zorgt voor synergie, dat de mens niet kan namaken? Het is het principe van levenskracht, dezelfde synergie van complexe, met elkaar samenwerkende voedingsstoffen die voorkomen in voedsel dat de natuur voortbrengt en die onze eigen levensvorm voedt en ondersteunt.  

Wetenschappers zijn er nooit echt in geslaagd in een laboratorium een appel te maken. Alleen de natuur heeft blijk gegeven van het vermogen appels voort te brengen. De wetenschapper Carl Sagan heeft het ooit heel treffend onder woorden gebracht: ‘Als je 

 een appeltaart wilt maken, moet je eerst het universum creëren.’ 

Om dezelfde reden kan de wetenschap ook geen synthetische supplementen maken die een exact duplicaat of een volmaakte vervanging zijn van natuurlijke voedingsstoffen.  

De gangbare marketing van vitaminen en mineralen blijft onder consumenten de mythe propageren dat voedingsstoffen die van elkaar geisoleerd en in een laboratorium bijeengebracht zijn ons dezelfde voedingswaarde kunnen bieden die te vinden is in biologische vruchten en groenten. Dit is het geloof in een ‘wondermiddel’, dat nog altijd de basis is van ons geloof in kunstmatige producten.  

Veiligheid voor de consument speelt een belangrijke rol in het promoten van natuurlijke supplementen. Naast de toxische synthetische kleurstoffen (die gemaakt worden met een basis van koolteer), synthetische smaakstoffen en andere toevoegingen, maken veel fabrikanten van vitaminen in de vorm van zogenaamde softgels gebruik van gehydrogeneerde sojaolie. Ja, je leest het goed! De olie die wordt genoemd in verband met hart- en vaatziekten, hersenbloedingen en hartaanvallen wordt soms als vulstof gebruikt in supplementen die in natuurvoedingswinkels worden verkocht. 

Wist je dat 90 procent van alle vitamine C die in de wereld geproduceerd wordt synthetisch is en afkomstig is uit China? In de afgelopen tien jaar zijn vier bedrijven op het vasteland van China de wereldmarkt voor vitamine C gaan beheersen. Wat deze bedrijven produceren, is in feite gewoon ascorbinezuur. (Het verschil tussen vitamine C en ascorbinezuur zal verderop worden uitgelegd.) Wat het betekent voor de veiligheid van de consument als één land een belangrijk onderdeel van de markt voor vitaminen beheerst (met name sinds het schandaal rond de melaninevergiftiging van uit China afkomstig voedsel), kan alleen de toekomst 

 leren. 

Zelfs wanneer kritische consumenten proberen kunstmatige voedingsmiddelen te vermijden door op labels te zoeken naar het woord ‘natuurlijk’, is er geen garantie dat wat ze krijgen ook natuurlijk is. Het woord ‘natuurlijk’ wordt al zo lang misbruikt en de betekenis ervan is dermate uitgehold, dat het zijn betekenis grotendeels verloren heeft, voornamelijk als gevolg van manipulatieve marketing en geraffineerde politieke trucjes van fabrikanten van synthetische voedingsmiddelen. 

Onder de huidige wetgeving hoeft een vitamine waarvan beweerd wordt dat die ‘natuurlijk’ is slechts tien procent echte, plantaardige ingrediënten te bevatten; de overige negentig procent mag synthetisch zijn. Als een product slechts één koolstofmolecuul bevat, mag het wettelijk honderd procent biologisch worden genoemd. Ook dit soort 

 misleiding komt aan de orde. 

Wanneer in dit artikel gesproken wordt van ‘natuurlijke’ of ‘volwaardige’ supplementen, worden vitaminen en andere producten bedoeld die het volledige complex aan bekende en onbekende micronutriënten bevatten, exact zoals in de natuur. Laten we als voorbeeld caroteen nemen, een natuurlijke kleurstof. Synthetische verbindingen die doorgaan voor bètacaroteen worden doorgaans 

 gemaakt van acetyleengas en bestaan uit geïsoleerde ionen. 

In de natuur komt bètacaroteen nooit geïsoleerd voor, maar altijd als onderdeel van een grotere familie van carotenen. Als we bètacaroteen aantreffen in wortels en tomaten, treffen we ook alphacaroteen, gammacaroteen en een groot aantal andere typen aan, die allemaal een rol spelen in het synergetische proces. Door bètacaroteen te isoleren en van zijn familie en van ondersteunende antioxidanten en micronutriënten te scheiden, schakelen fabrikanten van synthetische vitaminen veel van de gezonde eigenschappen 

 ervan uit. 

Het is geen wonder dat medisch onderzoek naar de effectiviteit van sommige bekende voedingsstoffen die gebruikt worden ter voorkoming van ziekten negatieve resultaten oplevert. De fabrikanten van deze voedingsstoffen hebben immers synthetische in plaats van natuurlijke ingrediënten gebruikt. Het meest recente voorbeeld van doodlopende experimenten met synthetische stoffen is een onderzoek naar de rol van voedingsstoffen bij het voorkomen van kanker. In een artikel in Clinical Nutrition Insight van juni 2009 is een serie studies besproken waarbij synthetische voedingsstoffen zijn gebruikt. De conclusie luidde dat ‘voedingsonderzoekers de complexe relatie tussen voeding en kanker waarschijnlijk overgesimplificeerd hebben’. Ze hebben te veel nadruk gelegd op pogingen de specifieke bioactieve voedingsstoffen te isoleren en te weinig aandacht gehad voor ‘complexe mengsels van bioactieve stoffen’. Met andere woorden, als het erom gaat ziekten te voorkomen, zijn synthetische voedingsstoffen geen vervanging voor zuiver voedsel. Deze gebrekkige aanpak en fixatie op geisoleerde voedingsstoffen en het maken van synthetische versies ervan is te vergelijken met proberen een bloem te zien door naar één bloemblaadje te kijken. 

Voor wat betreft de absorptie door het lichaam van natuurlijke vitaminen tegenover synthetische is er ook geen vergelijk. Je lichaam kent het verschil – synthetische middelen proberen het lichaam voor de gek te houden. Natuurlijke voedingsstoffen worden snel en gemakkelijk opgenomen, omdat wij biologisch geprogrammeerd zijn om natuurlijke stoffen te herkennen als echte voeding. Geïsoleerde chemische of synthetische ‘voedingsstoffen’ daarentegen worden door het lichaam onmiddellijk geblokkeerd, totdat het de cofactoren (hulpstoffen) bepaald heeft die nodig zijn om ze beschikbaar te maken voor fysiologische processen. Dit uiterst ingewikkelde proces begint met de analyse van de chemische substantie en houdt onder andere het vaststellen in van de mogelijkheden om de chemische stof om te zetten in een bruikbare. Zoals in latere hoofdstukken duidelijk zal worden, wordt vijftig procent van ieder synthetisch supplement door het lichaam automatisch als nutteloos aangemerkt, zodat er nog maar vijftig procent overblijft voor omzetting. Bovendien is er geen garantie dat van deze vijftig procent ook maar iets daadwerkelijk wordt omgezet. Het komt allemaal aan op de specifieke mogelijkheden van het individu. Synthetische supplementen zijn alles bij elkaar genomen slechts mogelijke bronnen van voedingsstoffen. 

Een goed voorbeeld hiervan is synthetische vitamine E, die in vele onderzoeken blijkt slechts de helft of een derde van de positieve uitwerking op het menselijk lichaam te hebben van natuurlijke vitamine E. Professor Isobel Jennings van de universiteit van Cambridge is een pionier op het gebied van onderzoek naar voedingswaarde. In haar boek Vitamins in Endocrine Metabolism brengt ze het volgende naar voren: ‘Synthetische vitaminen, bereid uit chemische in plaats van natuurlijke stoffen, zijn biologisch dikwijls minder actief dan hun natuurlijke tegenhangers, wat hun heilzame uitwerking vermindert.’ 

Synthetische vitaminen zijn als beelden die wij in een spiegel zien. Ze zien er misschien precies zo uit als de werkelijkheid (zoals chemici beweren, die de structuur van synthetische en natuurlijke moleculen door hun microscopen vergelijken), maar net als spiegelbeelden die niets anders kunnen dan onze bewegingen nabootsen, doen synthetische vitaminen slechts de natuurlijke 

 chemische stoffen na. 

We krijgen een nog beter beeld van het verschil tussen natuurlijk en synthetisch wanneer we kijken naar de reactie van moleculen op een gepolariseerde lichtstraal. Wanneer een gepolariseerde lichtstraal door een natuurlijke vitamine valt, buigt het licht vanwege de draaiing van de moleculen altijd naar rechts. Dit is de reden dat we soms de letter ‘d’ aantreffen op etiketten, die staat voor dextro, dat wil zeggen ‘rechts’. Wanneer lichtstralen daarentegen door een synthetische vitamine vallen, worden ze gesplitst: de ene straal buigt af naar rechts, de andere naar links. Dit kan soms op een etiket worden teruggevonden als ‘dl’, ofwel dextro en levo (levo betekent ‘links’). 

Fabrikanten van synthetische vitaminen willen je laten geloven dat er geen verschil is tussen synthetische en natuurlijke producten, want de synthetische zijn goedkoper te produceren en hebben daarom een hogere winstmarge. Zo eenvoudig is het. Het is de winst die triomfeert over de gezondheid, een waardensysteem dat de meeste mensen in de geïndustrialiseerde landen voor zoete koek 

 aannemen. 

Het zou prachtig en beslist ideaal zijn als wij alle noodzakelijke voedingsstoffen zouden binnenkrijgen uit fruit en groente. De grond waarop de meeste gewassen geteeld worden heeft in de afgelopen decennia echter veel voedingsstoffen verloren als gevolg van verkeerde landbouwmethoden. Verwerking en raffinageprocessen nemen daarna nog eens een deel van de voedingsstoffen weg. 

Zelfs bij biologische groenten, die altijd de voorkeur verdienen boven niet-biologische, omdat ze meer fytochemische voedingsstoffen bevatten en weinig of geen pesticiden, is er sprake van verlies aan voedingsstoffen vanwege de tijd die ligt tussen oogst en consumptie. Koken doet ook nog eens voedingsstoffen verloren gaan in vergelijking met rauw nuttigen. De USDA, het Amerikaanse ministerie van landbouw, heeft op basis van een onderzoek bij 21.500 personen berekend dat geen enkele persoon de volledige aanbevolen dagelijkse hoeveelheid aan voedingsstoffen binnenkrijgt uit het voedsel dat hij nuttigt. 

Om aan de behoeften van ons lichaam tegemoet te komen en optimaal gezond te blijven, moeten wij dus extra vitaminen en mineralen gebruiken. De eigenlijke vraag is of consumenten een gefundeerde keus maken wat betreft supplementen, zelfs als ze 

 weten dat synthetische voedingssupplementen inferieur zijn aan natuurlijke. 

Hier ligt de reden voor het opstellen van een Natural Occurring Standard (NOS), een extra aanwijzing op het etiket die duidelijk maakt of een vitamine of ander product rechtstreeks afkomstig is van (en volledig bestaat uit) stoffen die van de plant zelf zijn afgeleid. Het NOS-logo zal de verwarring wegnemen over wat werkelijk natuurlijk is tegenover gedeeltelijk of geheel synthetisch. 

Sprookjes, verkeerde informatie en misvattingen over de rol die voeding en voedingssupplementen in ons leven spelen en behoren  te spelen zijn alom aanwezig in onze cultuur. 

Misschien ben jij een van die mensen die ervan overtuigd is dat je, als je de juiste voeding binnenkrijgt, wat die ook is en hoe je die ook definieert, werkelijk geen supplementen nodig hebt om gezond te blijven. Of misschien geloof je klakkeloos de beweringen in reclames, dat alle vitaminen dezelfde werking hebben en dat slechts de dosering verschil maakt. Ook als je twijfelt aan sommige beweringen, gebruik je misschien toch supplementen, omdat je hoopt dat het oude gezegde ‘baat het niet dan schaadt het niet’ waar is. Misschien geloof je wel dat de wetenschap alles wat de natuur doet beter kan, zelfs als het om voeding gaat, zo niet vandaag, dan in de toekomst. 

De natuur heeft ons beloofd dat we een goede gezondheid en een lang leven zullen hebben als we onze voeding op een verstandige manier als ons medicijn gebruiken. Dat de natuur haar belofte niet kan nakomen als gevolg van ons geloof in kunstmatige producten, is een van de grootste teleurstellingen over gezondheidszorg in onze cultuur. Ik hoop dat de onthullingen in dit artikel ertoe bijdragen dat onze relatie met de natuur wordt hersteld, dat wij weer in evenwicht komen met de natuur, en dat wij weer de beschikking krijgen over gezonde voedingsstoffen en supplementen, wat ons geboorterecht is.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *